DEPREM VERGİSİ NEDİR

Kamuoyunda deprem vergisi olarak bilinen vergi 26.11.1999'da Düzce depreminden sonra "17.8.1999 VE 12.11.1999 TARİHLERİNDE MARMARA BÖLGESİ VE CİVARINDA MEYDANA GELEN DEPREMİN YOL AÇTIĞI EKONOMİK KAYIPLARI GİDERMEK AMACIYLA BAZI MÜKELLEFİYETLER İHDASI VE BAZI VERGİ KANUNLARINDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN" adıyla çıkarılmıştır. Bu kanun vergi literatürümüze Özel İletişim Vergisi ve Özel İşlem Vergisi adında 2 yeni vergi eklemiş olup aynı zamanda o yıla mahsus ek gelir vergisi, ek kurumlar vergisi, ek motorlu taşıtlar vergisi ve ek emlak vergisi alınmıştır. Özel iletişim vergisi ise kaldırılmayıp günümüze kadar devam etmiştir. Esasen Özel İletişim Vergisi ve Özel İşlem Vergisinin 31.12.2000 tarihine kadar alınması öngörülmekteyken bu tarih 4605 s. kanunun 9. ve 10. maddeleriyle de 31.12.2003 tarihine kadar uzatılmıştır. Ayrıca deprem vergisi olarak iddia edilen vergileri hayatımıza sokan yasal düzenlemelerde bu vergilerin nasıl kullanılacağı belirtilmemiştir. Zira zaten belirtilse bu deprem fonu olmuş olurdu. Esasen deprem fonu diye bir fon vardı zamanında. Ancak 26.05.2000 tarih ve 4568 s kanun ile bu fon kaldırılmıştır. Şu an devletin Toplu Konut Fonu, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, Gecekondu Fonu ve İşsizlik Fonundan başka fon bulunmamaktadır. 5018 s. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile bütçe sistemimize teklik ve ademi tahsis ilkeleri girmiştir. Bu ilkelere göre belirli kamu gelirleri belirli kamu giderlerine özgülenemez. Gelirler ve giderler ayrı cetvellerde toplam konsolide olarak gösterilir.
Gelelim özel iletişim vergisine. Bu verginin 31.12.2003 tarihine kadar alınması öngörülmekteyken 13.07.1956 tarih ve 6802 sayılı yasada 16.07.2004 tarih ve 5228 s. yasa ile yapılan değişiklik sonrası daha önce adı PTT Hizmetleri Vergisi olan vergi değiştirilerek Özel İletişim Vergisi vergi sistemimizde yerleşik hale gelmiştir. Aşağıdaki tabloda 2022 yılına kadar toplanan Özel İletişim Vergileri ve bu vergilerin 213 s. Vergi Usül Kanununun 298. maddesinde belirtilen yeniden değerleme oranına göre 2023 yılına güncellenmiş değerleri yer almaktadır.

Özel İşlem Vergisi

Yine vergi hukukumuzda kısa süreliğine tahsil edilen Özel İşlem Vergisi de bu kanuna göre alınmaya başlanmıştır. Özel İşlem Vergisi esasen 4306 s. Kanuna göre tahsil edilen ve halk arasında "Eğitime Katkı Payı" olarak bilinen ödemeye ek olarak alınmıştır. Buna göre

• Vergi, sigorta ve gümrük beyannamelerine esas işlemlerde
• 1318 sayılı Finansman Kanununa göre taşıt alım vergisine tabi olan motorlu taşıtların kayıt ve tescili ile devirlerinde 
• Spor-Toto, Spor-Loto ve Sayısal Loto oyunlarında her bir kolon için ve at yarışlarında oynanan her bir bilet için 
• Silah taşıma ve bulundurma müsaade vesikaları için, kara avcılığı ruhsat tezkereleri için 
• Hava yolu ile iç hat yolcu taşımacılığında düzenlenen biletlerde
• İstanbul Menkul Kıymetler Borsasında yapılan iş ve işlemler nedeniyle alınan menkul kıymet kotasyon ve tescil ücretlerinin, kürtaj ücretlerinden borsa yönetimine ödenecek borsa paylarının ve Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yapılan tescil ve kayıtlar nedeniyle alınan ücretlerden
• Cep telefonu sahipleri adına tahakkuk ettirilen aylık sabit tesis ücretleri kadar yılda bir defa olmak üzere ayrıca hesaplanan tutar ile adlarına GSM aboneliği tesis edilenlerden
• Radyo Televizyon Üst Kurulu tarafından yayın kuruluşlarının reklam gelirlerinden alınan pay kadar ayrıca hesaplanacak tutarlar;
• Tapu işlemlerinden harç mükellefiyeti doğuran (492 sayılı Harçlar Kanunu ile diğer kanunlarda yer alan istisna ve muafiyetler dikkate alınmaksızın) işlemlerden

olmak üzere alınan eğitime katkı payı kadar Özel İşlem Vergisi tahsil edilecekti. Ancak Radyo Televizyon Üst Kurulu tarafından yayın kuruluşlarının reklam gelirlerinden alınan pay kadar ayrıca hesaplanacak tutarlardan alınacak vergi, bu kapsamda hesaplanan eğitime katkı payının % 10'unu geçemeyecekti. Yani yayın kuruluşları reklam gelirleri için önce Radyo Televizyon Üst Kurulu için pay ayıracak, sonra bu pay kadar eğitime katkı payı ayıracak, daha sonra da bunun % 10'unu geçmeyecek şekilde Özel İşlem Vergisi ödeyecekti. 
Bunun yanında 29/6/2001 tarih ve 4705 s. kanunla yapılan değişiklik ile  vadeli mevduat ve vadeli döviz tevdiat hesabı ile özel finans kurumlarınca açılan katılma hesabı sahiplerinden, her vade sonunda, her bir hesap için bankalar ve özel finans kurumlarınca da Özel İşlem Vergisi ayrılması kararlaştırılmıştır.

Bu vergi de diğerleri gibi başlangıçta 31.12.2001 tarihine kadar alınması planlanmışken 23/11/2000 tarih ve 4605 s. Kanun ile 31.12.2003 tarihine kadar alınmaya devam edilmiştir.

Özel İşlem Vergisinin yanı sıra bu kanunla Değerli Kağıtlar Kanununda da değişiklik yapılmış ve her bir çek yaprağı için de ayrıca bedel alınmaya başlanmıştır. Yine aynı kanunla Akaryakıt Tüketim Vergisi Kanunda değişiklik yapılmış ve alınan verginin nispetinde artış yapılmıştır. 

Bu son 2 gelir kalıcı olarak alınması planlanmış; değerli kağıt bedeli olarak alınan tutar halen tahsil edilmekteyken akaryakıt tüketim vergisi olarak bilinen vergi 6.6.2002 tarih ve 4760 s. Özel Tüketim Vergisi Kanunu ile "Özel Tüketim Vergisi"nin konularından birisi olarak yeniden düzenlenmiştir.

Yine son olarak başta da belirttiğimiz gibi bu gelirlerin hiçbirisi doğrudan depreme yönelik acil ve ilk yardım, imar, dönüşüm, altyapı gibi harcamalara özgülenmemiştir. Sadece bütçeye ek kaynak sağlamaya yöneliktir.